Ga tot de mier, gij luiaard

Wie wijsheid vindt, vindt het leven (4)

Spreuken 6: 1-19

door E.J. van der Linde 

 

Aandacht voor de dierenwereld

Mensen kunnen soms wat leren van de dieren. De Here Jezus wees naar de vogels om ons een stukje heilige onbezorgdheid te leren: 'Weest niet bezorgd over uw leven, wat je zult eten of drinken, of over uw lichaam, waarmede je het zult kleden……Ziet naar de vogelen des hemels: zij zaaien niet en maaien niet en brengen niet bijeen in schuren, en toch voedt uw hemelse Vader die! Gaan jullie ze niet verre te boven?' (Mat. 6: 25, 26)

Toch is de andere kant ook waar. God wil dat we actief zijn met onze persoonlijke mogelijkheden (gaven). Spreuken wijst ons dan op de mieren. Het zijn diertjes zonder kracht. Maar samen vormen ze een volk en verzamelen ze voedsel in de zomer, zodat ze kunnen rusten in de winter (vgl. ook Spr. 30: 25). Hier toont de Here een stuk levenswijsheid. Werken en rusten op zijn tijd.

 

Liever lui dan moe

Alle eeuwen door zijn er mensen geweest die niet willen werken. Wel eten en genieten, maar niet de handen uit de mouwen steken. Via Salomo zet de Heilige Geest ons aan tot activiteit: het is een opdracht van God om te (be-)bouwen en te bewaren (Gen. 2: 15). Door de zonde is deze opdracht aanmerkelijk verzwaard (Gen. 3: 17, 18). Maar God geeft werkzaammakende genade. Ook dat is leven in de vreze des Heren.

In Spreuken wordt veel over luiheid gesproken (13: 4, 18: 9, 19: 15, 20: 4). Allerlei voorwendsels gebruikt hij die lui is: hij ziet leeuwen en beren (22: 13). Luiheid kan je in de macht van een medemens brengen (6: 1-5). We kunnen onze tijd gewoon verprutsen (6: 9-11).

Je zult dan moeten oppassen, anders overvalt je de armoede als een 'snelle loper'. Dat woord kan ook 'rover' betekenen. Denk aan de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. En, zegt Spreuken dan: je hebt het verdiend!

 

Een gezonde arbeidsethos

We worden aangespoord (als we tenminste lichamelijk gezond zijn) om ijverig te werken (10: 4, 12: 11, 28: 19). Kijk naar de mieren. Wat een actie zit er in zo'n mierenhoop. Ze zijn op tijd bezig (in de zomer voor de winter, vers 8)! Als je daarnaar kijkt, zie je iets van Gods wijsheid. En zijn advies is: Let er eens goed op en wordt wijs (vers 6).

Je kunt dit het arbeidsethos van de bijbel noemen. Toch is duidelijk dat het daarbij niet van ons afhangt. We werken tevergeefs als de Here het niet zegent (vgl. 10: 22, Ps. 127: 1). Vandaar het gebed: het werk van onze handen, bevestig dat (Ps. 90: 17). Anders is het zo zinloos.

 

Van ophouden weten

Naast het belang van werken wijst de bijbel ook op het belang van rusten. Alles heeft zijn tijd! God ruste van Zijn werken (Gen. 2: 2). Hij gunt ook mensen hun rust. We mogen geen slaven van ons werk worden. In zijn wijsheid geeft de Here Zijn volk de rustdag in het vierde gebod (Ex. 20: 10v., vgl. Deu. 5: 12v.) We moeten van ophouden weten (letterlijk betekent 'sabbat' 'ophoud-dag'). Deze rustdag wordt zelfs een teken genoemd tussen God en Zijn volk (Ex. 31: 13). We laten ons dagelijkse werk liggen en mogen op adem komen. Heerlijk! Een dag om in het bijzonder te besteden in het dienen van de Here, bezig zijn met de dingen die eeuwig belangrijk zijn. Samen komen met de gemeente (Hand. 20: 7). Een dag beleven van rust, van samen God loven, van vreugde en ontspanning. Een dag om werkelijk te recreëren, zoals zondag 38 van de Heidelbergse catechismus ons zegt: 'opdat ik alle dagen van mijn leven mijn boze werken opgeef, de Here door Zijn Geest in mij laat werken en aldus de eeuwige sabbat in dit leven begin'.

 

Geestelijk lui?

Luiheid kom je niet alleen tegen op de werkvloer. Ook in je huwelijk of in andere relaties kun je lui zijn. Je kunt verder lui zijn in je gebedsleven. Geestelijk wijs zijn houdt ook in: regelmatig bidden (vgl. 1 Tes. 5: 17). Wanneer we 's avonds laat opzitten, komt dat gebedskwartiertje de andere morgen precies in de verdrukking.

Wat is er van onze tijd en energie voor de Here? Is Hij al onze liefde waard, of moet Hij het doen met de kruimels? Hoe zit het met bijbellezen, kerkgang, inzet in de gemeente en in de buurt? Als je het lichamelijk of mentaal niet kunt, dan houdt het op. Maar als je het wel kunt, dan neemt luiheid je geloofsblijdschap weg. En hoe zit het met het uitdragen van de blijde boodschap? Ga tot de mieren?

We mogen rusten in het volbrachte werk van Jezus Christus. 'Rust een weinig' was eens het advies van de Heiland aan de vermoeide discipelen. De boog kan niet altijd gespannen zijn. Het is wijs om ervan uit te gaan dat je geen machine bent en dat je best gemist kunt worden.

De diepste rust is gelegen in de totale afhankelijkheid aan de Here. Hem aanbidden als de God die het werk gedaan heeft in Schepping en Verlossing (Jezus Christus) en die dat realiseert door het werk van de bekering van een mens (de Heilige Geest). Dat maakt pas geestelijk actief! Dat doet ons op tijd ophouden. Hét werk doet Iemand anders. Dat is pas wijs. Dat is pas leven!

 

Discussievragen:

1. Hoe kun je slaaf van je werk worden? Hoe word je daarvan bevrijd?

2. Wat moet je met het advies 'ga tot de mieren', ten opzichte van gehandicapten, werklozen e.d.?

3. Na de beschrijving van de luiaard volgt in Spr. 6: 12-15 de beschrijving van een bedrieger. Wat is de overeenkomst tussen deze twee 'figuren'?

4. Het slotstuk vormt de getallenspreuk (vers 16-19). Wat wil het zeggen dat God deze dingen haat?

5. Wat is een groter gevaar: geestelijke luiheid of geestelijke stress?