Begeerte vreet de vreugde weg

Wie wijsheid vindt, vindt het leven (10)

Spreuken 21: 21-31

door E.J. van der Linde

 

Ontberingen

'Veel begeren is veel ontberen' zegt een spreekwoord. Het Spreukenboek illustreert zowel de negatieve zijde van het 10^de gebod, als de positieve. De totale toewijding van het leven aan God wordt door kr uist door de zonde van de begeerte. Vreugde in het geloof wordt aangevreten door de begeerte. En hoe meer we eraan toegeven, hoe meer de afgunst terrein wint in ons leven. Spreuken wil ons helpen om niet te begeren, te willen hebben wat van een ander is. Want er komt geen einde aan het begeren.

 

De ganse dag!

'De begerigheid begeert de ganse dag, maar de rechtvaardige geeft en houdt niet terug' (Spr. 21: 26). De Spreukendichter zegt hier dat wie zijn begeerten de vrije loop laat, nooit tevreden is. Hij wil almaar meer. Heel de dag prikkelt hem of haar de begeerte. Je wordt er niet goed van! Ik wil dit, ik wil dat in mijn vingers hebben.

Zondeval

Heel realistisch tekent Spreuken hoe het eraan toegaat in de wereld om ons heen: altijd meer, altijd anders, steeds op zoek naar spanning en sensatie. Sinds de zondeval zijn wij inhalige mensen. In de woestijn werd Israël vervuld met gulzig begeren. Ze wilden nu vlees, en niet alleen dat manna. En dan bidden ze de Here daar niet om (de houding van een gelovige), maar dan eisen ze onmiddellijke vervulling van hun begeren (een niet meer te stoppen zondige noodwendigheid). We weten hoe dit is afgelopen (Num. 11).

 

Krampachtig

Begerigheid zit bij rijke mensen en bij minder dan modaal. Het is de drijfveer geweest van oorlogen en slepende burenruzies. Het ligt aan de basis van kapitalisme en socialisme (als ík het maar heb/omdat ik het níet heb). Begerigheid drijft een bakker ertoe om oude koekjes te verkopen en een groenteboer om rotte sinaasappels onder in de zak te doen. We streven krampachtig naar promotie en zijn zo geconcentreerd op geld, goed en eer, dat gebed en gesprekken met onze kinderen erbij inschieten. We zijn meer gericht om te krijgen wat we niet hebben, dan dankbaar om wat we wel hebben.

 

Isolatie

Spr. 18: 1 zegt: 'De eenzelvige zoekt zijn eigen begeerte, hij barst los tegen al wat verstandig is.' Hier wordt iemand getekend die gedreven wordt door begeerten. Die begeerten isoleren hem. Hij is op zichzelf gericht en wordt 'eenzelvig'. Hij leidt zijn eigen leven en mijdt anderen. En wie hem willen corrigeren, die krijgen de wind van voren. Dan barst hij los! Hier worden begeerten obsessies. Hier zien we het profiel van een ego-tripper.

Hiertegenover geldt van de christelijke liefde: zij zoekt zichzelf niet (1 Kor. 13: 4). Het geloof breekt door de cocon van de begeerte heen en maakt werkelijk vrij. Het ontdekt: wie goed doet, goed ontmoet. 'Wie laaft, wordt ook zelf gelaafd' (Spr. 11: 25). Je leven bloeit open en je relaties winnen aan diepgang.

 

Jaloezie

Begeerte kan zich concreet uiten in gevoelens van afgunst door wat een ander bereikt in zijn werk, doordat een ander zich meer kan permitteren, door het grotere huis of de ruimere auto. Het enige wat je doet is je eigen situatie vergelijken met die van de ander. Dat is niet best. Spr. 14: 30 zegt: 'Een zachtmoedig hart is leven voor het vlees, maar jaloersheid is vertering voor de beenderen.' Je kunt van jaloersheid ziek worden, allerlei kwalen krijgen en zelfs dood gaan. Jaloezie verteert een mens. En waarom is de duivel geworden zoals hij nu is? Ook uit jaloezie omdat hij ontevreden was met zijn eigen plaats en de plek van God wilde innemen. Jaloezie ondermijnt onze gezondheid. Deze zonde kan je brengen op de operatietafel en bij een psychiater. F. van Deursen zegt: 'Allerlei vormen van haat, ontevredenheid en ergernis kunnen een funeste invloed uitoefenen op je schildklier, je slokdarm, je huid, je longen, je maag, enz.' 'Als je steeds leeft met de gedachte: ik kr ijg hem nog wel te pakken, zou straks een maagzweer jou wel eens te pakken kunnen nemen' (M.J.C. Blok).

 

Een zachtmoedig hart

Een zachtmoedig hart is leven voor het vlees (Spr. 14: 30b). Rust van jaloezie en begeerte vind je pas echt aan de voet van het kruis. Daarom: laat Zijn gevende liefde je vervullen. Dat is goed voor je gezondheid, dat geeft je incasseringsvermogen, geduld met mensen (omdat God met mij geduld heeft), en zelfs de kracht om kwaad met liefde te vergelden. Leven naar Gods geboden is goed voor je gezondheid. Wie de goddelijke wijsheid vindt, die vindt het leven: leven hier op aarde met al zijn ins en outs, maar vooral eeuwig leven. Het vrezen van de Here is medicijn voor ons vlees en versterking voor ons gebeente (Spr. 3: 8).

Dat alles is zo duidelijk geworden in de Here Jezus. Die is ons van God geworden tot wijsheid, rechtvaardigheid, heiliging en verlossing (1 Kor. 1: 30). Wat een voorrecht en vreugde om Hem te kennen, te dienen en lief te hebben!

 

Discussievragen:

1. Is de titel 'begeerte vreet de vreugde weg' herkenbaar?

2. Geef aan hoe de geldzucht op gespannen voet staat met het geloof (1 Tim. 6: 10).

3. Het 10^de gebod is wel genoemd de sleutel van de wet, omdat het hier gaat om onze levensinstelling. Mee eens?

4. Kun je de ander helpen om niet zo gauw jaloers te worden door je niet zo te laten voorstaan op je spullen of bestedingen?

5. Is Heid. Catechismus vraag en antwoord 113 niet ontmoedigend?